Nền tảng hợp tác kinh tế Nhật Bản - ASEAN “DISG” ra đời trong đại dịch COVID-19 Ông Kuremura Masuo, cựu Thư ký Điều hành của Bộ trưởng Bộ Kinh tế, Thương mại và Công nghiệp, hiện đang giữ chức Chủ tịch

— Hội nghị Ban chuyên trách DISG lần thứ 18 được tổ chức tại Bangkok, Thái Lan —

Diễn đàn đối thoại vì tăng trưởng sáng tạo và bền vững (DISG), nền tảng hợp tác kinh tế công – tư song phương giữa ASEAN và Nhật Bản dưới sự chủ trì của ông Masuo Kuremura, đã tổ chức "Hội nghị Ban chuyên trách DISG lần thứ 18" vào ngày 8 tháng 7 năm 2026 tại Khách sạn Carlton Bangkok Sukhumvit ở Bangkok, Thái Lan.

Trước những biến động nhanh chóng của nền kinh tế toàn cầu, các đại biểu tham dự đã tái khẳng định nhu cầu cấp thiết về việc đẩy mạnh hơn nữa quan hệ hợp tác Nhật Bản – ASEAN. Nhấn mạnh cam kết chung này, hội nghị đã đi đến thống nhất và chính thức thông qua "Tuyên bố chung của Ban chuyên trách DISG" (sau đây gọi tắt là "Tuyên bố chung"), định hướng các hoạt động hợp táctrên năm lĩnh vực ưu tiên thông qua hình thức đối tác công – tư.

■ Phát biểu khai mạc và bài trình bày chính

Chủ tịch Masuo Kuremura đã có bài phát biểu khai mạc và giới thiệu tổng quan về bốn trụ cột chiến lược trong hợp tác ASEAN – Nhật Bản:

1.     Tính tự cường của chuỗi cung ứng

2.     Đồng kiến tạo đổi mới sáng tạo

3.     Đầu tư AI và công nghệ số

4.     Chuyển đổi năng lượng

Trước những bất ổn ngày càng tăng trên trường quốc tế liên quan đến khả năng tự cường của chuỗi cung ứng, Chủ tịch Masuo Kuremura đã thảo luận về phương án hỗ trợ tự chủ công nghiệp thông qua tham vấn với các quốc gia ASEAN lớn. Nhằm thúc đẩy đồng kiến tạo đổi mới sáng tạo, ông đã chia sẻ thành tựu từ các sự kiện "Fast Track Pitch" (thu hút 410 hồ sơ đăng ký và 776 người tham gia tại 4 quốc gia trong khu vực) cùng "Hội nghị Thượng đỉnh Lãnh đạo trẻ".

Trong lĩnh vực đầu tư AI và công nghệ số, ông nhấn mạnh nhu cầu hợp tác trong lĩnh vực trung tâm dữ liệu và bán dẫn. Đối với chuyển đổi năng lượng, ông đề xuất sáng kiến "AZEC+" (Cộng đồng phát thải ròng bằng không châu Á mở rộng) nhằm nâng cấp khuôn khổ giảm phát thải carbon hiện tại thông qua tích hợp khía cạnh an ninh toàn diện hơn. Cuối cùng, ông nhấn mạnh tầm quan trọng của việc chuyển đổi các khuôn khổ này thành các dự án và cuộc thảo luận cụ thể hơn.

Tiếp sau phiên khai mạc, Giáo sư – Tiến sĩ Pavida Pananond, Giáo sư Kinh doanh Quốc tế tại Trường Kinh doanh Thammasat, đã mở đầu phần tham luận chính với chủ đề "Thách thức và kỳ vọng trong hợp tác ASEAN – Nhật Bản". Bà chỉ ra sự chuyển dịch mang tính cấu trúc trong chuỗi cung ứng toàn cầu từ mô hình "ưu tiên hiệu quả" sang mô hình "ưu tiên an ninh và tự cường". Nhấn mạnh rằng khái niệm "tự cường" mang những ý nghĩa khác nhau tùy thuộc vào góc nhìn quốc gia và chiến lược của doanh nghiệp, bà đưa ra ba khuyến nghị cốt lõi cho các doanh nghiệp:

1.     Thấu hiểu thế mạnh đặc thù của từng quốc gia và khu vực.

2.     Định vị các mắt xích trọng yếu dọc theo chuỗi giá trị.

3.     Xây dựng năng lực tự cường liên vùng, liên ngành và liên doanh nghiệp, vượt lên trên mục tiêu tối ưu hóa chi phí đơn thuần.

Tiếp theo, ông Yuta Okuyama, Chánh văn phòng Viện Nghiên cứu Kinh tế ASEAN và Đông Á (ERIA), đã trình bày tham luận "Từ cú sốc đến chiến lược: Hướng tới thế hệ hợp tác mới ASEAN – Nhật Bản và nâng cao tự cường kinh tế khu vực". Ông đã nêu bật những nỗ lực của ERIA trong việc củng cố các nền tảng khu vực thông qua phân tích chuỗi cung ứng và đối thoại công – tư Kênh 1.5. Đồng thời, ông giới thiệu sáng kiến đang được triển khai nhằm xây dựng chiến lược dự trữ dầu mỏ khu vực cho ASEAN, khẳng định cam kết của ERIA trong việc củng cố an ninh và tự cường kinh tế trong khu vực thông qua các phương tiếp cận hợp tác.

■ Bài phát biểu: Cập nhật tình hình từ Phòng Thương mại và Công nghiệp Philippines và Thái Lan

Phiên thứ hai mở đầu bằng bài phát biểu của ông Perry Ferrer, Chủ tịch Phòng Thương mại và Công nghiệp Philippines (PCCI). Ông đã chỉ ra các thách thức mang tính cơ cấu mà Philippines đang phải đối mặt, như hạ tầng hạn chế, phân hóa giàu nghèo và tổn thất kinh tế do thiên tai thường xuyên. Tuy nhiên, ông cũng nhấn mạnh các lợi thế chiến lược mới nổi của nước này, bao gồm ngành bán dẫn và điện tử phát triển mạnh, cơ cấu dân số trẻ, sáng kiến ba bên "Hành lang kinh tế Luzon" giữa Nhật Bản – Mỹ – Philippines, cũng như trữ lượng silica độ tinh khiết cao dồi dào. Ông Ferrer nhấn mạnh tính chất bổ trợ lẫn nhau của mối quan hệ song phương, trong đó Nhật Bản cung cấp vốn và công nghệ, còn Philippines đóng góp lực lượng lao động năng động và các khoáng sản quan trọng.

Tiếp sau đó, ông Voratat Tantimongkolsuk, Phó Tổng Thư ký Ủy ban Thương mại Thái Lan (đại diện cho Phòng Thương mại Thái Lan – TCC), nhận định chuỗi cung ứng toàn cầu đang đứng trước bước ngoặt do rủi ro địa chính trị và đứt gãy logistics hàng hải. Tận dụng vị trí chiến lược của vùng sông Mê Kông trong việc kết nối Đông Á và ASEAN, ông đề xuất tăng cường kết nối đường bộ – đường biển và hiệu quả vận tải đường bộ thông qua khuôn khổ Tiểu vùng sông Mê Kông mở rộng (GMS). Ông xác định logistics số và logistics xanh là ưu tiên hàng đầu trong hợp tác ASEAN – Nhật Bản, đồng thời kết luận rằng sự tin cậy lẫn nhau giữa các bên liên quan là yếu tố then chốt để xây dựng chuỗi cung ứng tự cường và bền vững.

■ Thảo luận và trao đổi ý kiến

Phiên thảo luận diễn ra sôi nổi, tập trung vào khả năng tự cường của chuỗi cung ứng và phát triển lực lượng lao động:

·       Ông Perry Ferrer (PCCI, Philippines) đề xuất triển khai các công cụ trực quan hóa chuỗi cung ứng và sự cần thiết của việc thiết lập khuôn khổ công nhận lẫn nhau đối với lao động lành nghề.

·       Ông Hans Lukiman (KADIN, Indonesia) nhấn mạnh tầm quan trọng của việc tạo ra các lộ trình cho phép người lao động trở về nước đóng góp các kỹ năng đã tích lũy được cho các ngành công nghiệp trong nước.

·       Ông Nguyễn Vũ Kiên (VCCI, Việt Nam) kiến nghị đẩy mạnh phát triển hệ thống truy xuất nguồn gốc chuỗi cung ứng.

·       Ông Musa Adnin (ASEAN-BAC, Brunei) dẫn chứng thực tế không có doanh nghiệp Nhật Bản nào tham gia đấu thầu xây dựng trung tâm dữ liệu tại nước này gần đây, đồng thời thẳng thắn nhận định: "Dù Nhật Bản sở hữu công nghệ vượt trội, họ đang chậm chân hơn các đối thủ phương Tây và Trung Quốc về tốc độ thực thi và triển khai dự án kinh doanh".

Phản hồi các kiến nghị này, bà Yumiko Hata (Vụ trưởng Vụ Châu Á – Thái Bình Dương, Bộ Kinh tế, Thương mại và Công nghiệp Nhật Bản – METI) bày tỏ sự trân trọng đối với các đề xuất và phát biểu: "Chúng tôi sẽ thúc đẩy các giải pháp hướng đến an ninh năng lượng và tự cường chuỗi cung ứng thông qua hợp tác chặt chẽ với phòng thương mại các nước."

Đúc kết từ những thảo luận thực chất tại hội nghị, Chủ tịch Masuo Kuremura đã công bố "Tuyên bố chung của Ban chuyên trách DISG" và được các bên nhất trí thông qua tại phiên bế mạc.

■ Bối cảnh ra đời Tuyên bố chung

Dù ASEAN vẫn giữ được đà tăng trưởng kinh tế khả quan, song các căng thẳng địa chính trị, rủi ro chuỗi cung ứng năng lượng bắt nguồn từ eo biển Hormuz, cùng những chuyển dịch cơ cấu trong các ngành công nghiệp được thúc đẩy bởi AI và chuyển đổi số đang tạo ra nhiều tác động lên kinh tế khu vực. Trong bối cảnh đó, Nhật Bản và ASEAN đã biên soạn Tuyên bố chung nhằm đồng kiến tạo một nền tảng kinh tế bền vững và tự cường.

■ Những điểm chính của Tuyên bố chung

Tuyên bố chung hướng tới thắt chặt quan hệ đối tác công – tư và hợp tác khu vực trên năm lĩnh vực ưu tiên trọng tâm:

(1)    Xây dựng chuỗi cung ứng tự cường

Thống nhất rằng việc đảm bảo tính ổn định và đa dạng của chuỗi cung ứng, bao gồm nguyên liệu và công nghệ then chốt, là yếu tố sống còn đối với tăng trưởng kinh tế khu vực. Nhật Bản và ASEAN sẽ nâng cấp mạng lưới sản xuất, logistics và thu mua thông qua hợp tác công nghiệp sâu sắc hơn, qua đó nâng cao tính tự cường và giảm thiểu rủi ro phụ thuộc nguồn cung.

(2)    Hợp tác trong lĩnh vực an ninh kinh tế

Tăng cường quan hệ đối tác bổ trợ lẫn nhau, cùng có lợi trong một môi trường quốc tế đầy biến động. Hợp tác sẽ tập trung vào chia sẻ thông tin, phát triển nguồn nhân lực và xúc tiến đầu tư trong các lĩnh vực có ý nghĩa chiến lược quan trọng, bao gồm bán dẫn, ô tô, hạ tầng AI/kỹ thuật số và năng lượng.

(3)    Hợp tác chuyển đổi năng lượng và phát triển năng lượng thế hệ mới

Theo đuổi các mục tiêu kép về an ninh năng lượng và trung hòa carbon bằng cách thiết lập cơ sở hạ tầng cung ứng và hợp tác kỹ thuật trong các lĩnh vực mới như nhiên liệu sinh học, nhiên liệu hàng không bền vững (SAF) và các lò phản ứng mô-đun nhỏ (SMR). Khả năng tự cường năng lượng khu vực sẽ được nâng cao bằng cách tận dụng các khuôn khổ Lưới điện ASEAN (APG), Cộng đồng phát thải ròng bằng không châu Á (AZEC) và Đối tác về tự cường năng lượng và tài nguyên toàn châu Á (POWERR Asia).

(4)    Thúc đẩy đổi mới sáng tạo và nâng cấp công nghiệp

Định vị chuyển đổi số (DX) và chuyển đổi xanh (GX) là chìa khóa cho tăng trưởng kinh tế và năng lực cạnh tranh công nghiệp, đồng thời thúc đẩy hợp tác liên doanh nghiệp và đổi mới sáng tạo mở trong các lĩnh vực như AI, khai thác dữ liệu và di động thế hệ mới. Mục tiêu là tạo ra những sáng tạo có nguồn gốc từ ASEAN thông qua sự hợp tác giữa các doanh nghiệp lớn, doanh nghiệp vừa và nhỏ (SME), các công ty khởi nghiệp và khối học viện – nhà trường.

(5)    Phát triển nguồn nhân lực thế hệ mới và đóng góp cho cộng đồng địa phương

Khẳng định công tác đào tạo nhân tài và thúc đẩy trao đổi nhân sự là tiền đề cốt lõi cho sự phát triển bền vững. Nhật Bản và ASEAN sẽ thúc đẩy các chương trình giao lưu giữa các nhà lãnh đạo trẻ, chuyên gia và doanh nhân thế hệ mới, chung tay kiến tạo một xã hội đa dạng, hòa nhập và tự cường.

■ Giới thiệu về DISG

Được thành lập vào năm 2020 theo khuôn khổ đồng thuận tại Hội nghị Bộ trưởng Kinh tế ASEAN – Nhật Bản, Đối thoại về Tăng trưởng Sáng tạo và Bền vững (DISG) là nền tảng đối thoại công – tư nhằm thúc đẩy sâu rộng hợp tác kinh tế song phương. Tập trung vào các lĩnh vực chiến lược như chuyển đổi số, kinh tế xanh và nâng cấp công nghiệp, DISG hiện thực hóa tiềm năng hợp tác thành các dự án thực tế thông qua các phiên thảo luận chuyên sâu giữa khối doanh nghiệp, học viện – nhà trường và chính phủ. Đáng chú ý, DISG phối hợp chặt chẽ với 13 tổ chức kinh tế lớn, tiêu biểu là Tổ chức Xúc tiến Thương mại Nhật Bản (JETRO) và Hội đồng Tư vấn Kinh doanh ASEAN (ASEAN-BAC), vận hành "chu trình PDCA công – tư" giúp phản ánh trực tiếp các khó khăn thực địa và tiến độ dự án lên Hội nghị Bộ trưởng Kinh tế ASEAN – Nhật Bản (AEM-METI).